БАБРИ БАРФӢ — ЯКЕ АЗ НОДИРТАРИН ҲАЙВОНОТИ ВАҲШИИ КӮҲҲОИ ТОҶИКИСТОН…

БАБРИ БАРФӢ — ЯКЕ АЗ НОДИРТАРИН ҲАЙВОНОТИ ВАҲШИИ КӮҲҲОИ ТОҶИКИСТОН

Бабри барфӣ, ки бо номи ирбис низ маъруф аст, яке аз нодиртарин намояндагони оилаи гурбашаклон буда, бо номи илмии “Panthera uncia”шинохта мешавад. Ин ҳайвони дарранда асосан дар минтақаҳои баландкӯҳи Осиёи Марказӣ ва Ҷанубӣ зиндагӣ карда, ҳамчун яке аз рамзҳои муҳими гуногунии биологии минтақа эътироф шудааст.

Бабри барфӣ ба қатори ширхӯрони дарранда дохил шуда, ба оилаи гурбашаклон тааллуқ дорад. Ҷуссаи пурқувват, пӯсти ғафси хокистарранги дорои нақшу холҳои сиёҳ, панҷаҳои васеъ ва думи дарозу сермӯй аз хусусиятҳои фарқкунандаи он мебошанд. Ранги пӯсти ин ҳайвон барои пинҳон шудан дар муҳити санглох ва барфпӯши кӯҳистон мусоидат мекунад.

Хусусиятҳои биологӣ ва нишондиҳандаҳои оморӣ

Дарозии бадани бабри барфии болиғ тақрибан 90–120 сантиметр ва дарозии думаш 80–100 сантиметрро ташкил медиҳад. Вазни миёнаи он аз 30 то 50 килограмм буда, баландии қоматаш аз китф тақрибан 60 сантиметр аст. Давомнокии умри ин ҳайвон дар муҳити табиӣ одатан 10–12 солро ташкил медиҳад.

Бабри барфӣ ба шароити сахти иқлимии минтақаҳои баландкӯҳ мутобиқ шудааст. Он бештар дар баландии аз 3000 то 4500 метр аз сатҳи баҳр зиндагӣ мекунад. Пӯсти ғафс ва панҷаҳои васеи сермӯяш барои ҳаракат дар барф ва нигоҳ доштани ҳарорати бадан дар шароити сардиҳои шадид мусоидат мекунанд.

Давраи ҳомиладории бабри барфӣ тақрибан 90–105 рӯз буда, модина одатан аз як то се бача мезояд. Бачаҳо дар моҳҳои аввали ҳаёт таҳти нигоҳубини модар қарор дошта, тадриҷан ба муҳити табиӣ мутобиқ мешаванд.

Паҳншавии ҷуғрофӣ ва муҳити зист

Бабри барфӣ дар 12 давлати ҷаҳон, аз ҷумла Тоҷикистон, Чин, Муғулистон, Ҳиндустон, Покистон, Афғонистон, Қирғизистон, Қазоқистон, Ӯзбекистон, Непал, Бутан ва Русия паҳн шудааст.

Масоҳати умумии муҳити эҳтимолии паҳншавии он тақрибан 2 миллион километри мураббаъро ташкил медиҳад. Ин ҳайвон асосан дар қаторкӯҳҳои Ҳимолой, Ҳиндукуш, Помир, Тиёншон, Олтой ва дигар минтақаҳои баландкӯҳи Осиё вомехӯрад.

Бабри барфӣ дар Тоҷикистон

Тоҷикистон яке аз кишварҳои муҳими минтақаи зисти бабри барфӣ ба ҳисоб меравад. Қаторкӯҳҳои Помир, минтақаҳои баландкӯҳи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, инчунин баъзе қаторкӯҳҳои Ҳисору Олой ва Зарафшон барои зиндагии ин ҳайвони нодир шароити мусоид доранд.

Мувофиқи арзёбиҳои мавҷудаи созмонҳои байналмилалии ҳифзи табиат, шумораи бабри барфӣ дар Тоҷикистон тақрибан 250–280 сар арзёбӣ мешавад. Ин нишондиҳанда хусусияти тахминӣ дошта, барои муайян намудани шумораи дақиқи ҳайвонот гузаронидани мониторинг ва таҳқиқоти мунтазами илмӣ зарур аст.

Дар миқёси ҷаҳон бошад, тибқи арзёбиҳои байналмилалӣ, шумораи бабри барфӣ тақрибан 7 446–7 996 сар ҳисобида мешавад. Бо вуҷуди ин, муайян намудани саршумори воқеии он бинобар муҳити душворгузари зист ва тарзи ҳаёти пинҳонкоронааш мушкил мебошад.

Ғизо ва тарзи ҳаёт

Бабри барфӣ ҳайвони дарранда буда, асосан бо ҳайвоноти кӯҳӣ ғизо мегирад. Ба ғизои асосии он бузи кӯҳӣ, гӯсфанди кӯҳии архар, харгӯш, суксур ва дигар ҳайвоноти хурди кӯҳӣ дохил мешаванд.

Ин ҳайвон бештар тарзи ҳаёти танҳоиро пеш мебарад. Қобилияти хуби ҷаҳидан, ҳаракати бесадо ва мутобиқшавӣ ба муҳити санглох ба он имкон медиҳанд, ки дар шароити мураккаби кӯҳистон шикор кунад. Думи дарозаш ҳангоми ҳаракат ва нигоҳ доштани мувозинати бадан, инчунин дар ҳавои сард ҳамчун воситаи муҳофизат хизмат мекунад.

Омилҳои таҳдидкунанда ва зарурати ҳифз

Бо вуҷуди мутобиқшавии хуб ба муҳити кӯҳистон, саршумори бабри барфӣ дар баъзе минтақаҳо зери таъсири омилҳои гуногун қарор дорад. Шикори ғайриқонунӣ, камшавии ҳайвоноти шикоршаванда, тағйирёбии иқлим, вайроншавии муҳити табиии зист ва афзоиши фаъолияти инсон аз ҷумлаи омилҳои асосии таҳдидкунанда ба ҳаёти ин ҳайвон мебошанд.

Бабри барфӣ ба Рӯйхати сурхи Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат бо мақоми «осебпазир» (Vulnerable) шомил шудааст. Ҳамзамон, он ба Замимаи якуми Конвенсия оид ба савдои байналмилалии намудҳои нодири ҳайвоноту набототи ваҳшӣ (CITES) дохил гардидааст, ки тиҷорати байналмилалии онро таҳти маҳдудиятҳои қатъӣ қарор медиҳад.

Дар Тоҷикистон ҳифзи бабри барфӣ яке аз самтҳои муҳими ҳифзи гуногунии биологӣ ба ҳисоб меравад. Муҳофизати муҳити зист, пешгирии шикори ғайриқонунӣ, нигоҳдории ҳайвоноти шикоршаванда ва баланд бардоштани маърифати экологии аҳолӣ дар ҳифзи ин намуди нодир аҳаммияти калон доранд.

Аҳаммияти экологӣ

Бабри барфӣ ҳамчун даррандаи сатҳи болоии занҷири ғизоӣ дар нигоҳ доштани мувозинати экосистемаҳои кӯҳӣ нақши муҳим дорад. Ҳузури он дар муҳити табиӣ нишондиҳандаи солимии низоми экологӣ ва гуногунии биологии минтақаҳои баландкӯҳ мебошад.

Аз ин рӯ, ҳифзи бабри барфӣ танҳо нигоҳ доштани як намуди нодири ҳайвонот набуда, балки ҳифзи тамоми муҳити табиӣ, захираҳои биологӣ ва мувозинати экологии кӯҳҳои Тоҷикистон мебошад.

WP Radio
WP Radio
OFFLINE LIVE